गुजरात : गुजरातमध्ये चांदीपुरा विषाणूच्या प्रादुर्भावामुळे आतापर्यंत 22 मुलांचा मृत्यू झाला आहे. नोंदवलेल्या काही मृत्यूंना अद्याप प्रयोगशाळेतील पुष्टी मिळणे बाकी आहे. या घटनेमुळे राज्यात भीतीचे वातावरण आहे. राज्य पुन्हा एकदा अशा विषाणूशी झुंज देत आहे. हा आजार वरवर पाहता सामान्य वाटणाऱ्या तापाचे काही दिवसांतच जीवघेण्या मेंदूच्या संसर्गात रूपांतर करू शकतो. दरम्यान, गुजरातचे आरोग्य मंत्री प्रफुल्ल पानशेरिया यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, 184 संशयित प्रकरणांपैकी आणखी 35 जणांना चांदीपुरा विषाणूची लागण झाल्याचे निष्पन्न झाले आहे. हा विषाणू दुर्मिळ आहे. पण त्याची ख्याती बरीच गंभीर आहे. चंडीपुरा विषाणूमुळे मेंदूला तीव्र सूज येऊ शकते, ज्याला एन्सेफलायटिस म्हणतात. गंभीर प्रकरणांमध्ये प्रकृती झपाट्याने खालावू शकते.
चंडीपुरा व्हायरस म्हणजे काय?
चंदीपुरा विषाणू, किंवा सीएचपीव्ही, हा रॅबडोविरिडे कुळातील वेसिक्युलोव्हायरस प्रजातीचा आहे. हा एक आर्बोव्हायरस आहे. म्हणजेच तो प्रामुख्याने संक्रमित रक्त पिणाऱ्या कीटकांद्वारे पसरतो. राष्ट्रीय रोग नियंत्रण केंद्र (NCDC) वाळूमाशीला याच्या प्रसाराशी संबंधित मुख्य वाहक म्हणून ओळखते. चंदीपुरामध्ये विशेषतः पावसाळ्यात प्रादुर्भाव झाल्याचे दिसून आले आहे. कारण या काळात कीटकांच्या वाढीसाठी अनुकूल परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. या विषाणूचा संसर्ग सहसा मुलांना, विशेषतः 15 वर्षांखालील मुलांना होतो. याची सुरुवात ताप, डोकेदुखी, उलट्या, जुलाब आणि फ्लू सारखा आजार यांसारख्या तुलनेने सामान्य वाटणाऱ्या लक्षणांनी होऊ शकते. परंतु काही रुग्णांमध्ये, संसर्ग वेगाने मेंदूवर हल्ला करू शकतो. तीव्र मेंदूदाह विकसित झाल्यावर आकडी येणे, शुद्ध हरपणे आणि कोमा येऊ शकतो. एनसीडीसीच्या मते, हा आजार वेगाने वाढू शकतो आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये रुग्णालयात दाखल झाल्यानंतर 48 ते 72 तासांच्या आत मृत्यू होऊ शकतो.
चंदीपुरा विषाणू विशेषतः धोकादायक असण्याचे कारण म्हणजे, पहिली लक्षणे दिसणे आणि गंभीर मज्जासंस्थेचा आजार होणे यांत खूप कमी वेळ असू शकतो. आयसीएमआर-नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ व्हायरोलॉजीने सीएचपीव्हीचे वर्णन एक अत्यंत रोगकारक विषाणू म्हणून केले आहे, जो प्रामुख्याने मुलांमध्ये तीव्र एन्सेफलायटीस सिंड्रोम निर्माण करतो आणि त्याचा नोंदवलेला मृत्यूदर 55-77% च्या दरम्यान आहे.
भारतात प्रथम आढळलेला एक विषाणू, चंडीपुरा हा देखील काही नवीन धोका नाही. ICMR ने 1965 मध्ये याच्या शोधाची नोंद केली, जेव्हा याला मानवी मेंदूदाहाचे कारण म्हणून ओळखण्यात आले. तेव्हापासून भारतात, विशेषतः पश्चिम आणि मध्य राज्यांमध्ये, अनेक उद्रेक दिसून आले आहेत. गेल्या दोन दशकांतील सर्वात मोठा उद्रेक 2024 मध्ये झाला , जेव्हा भारतात अक्यूट एन्सेफलायटीस सिंड्रोमची 245 प्रकरणे आणि 82 मृत्यूंची नोंद झाली. त्या प्रकरणांपैकी 64 प्रकरणे चंदीपुरा संसर्गाची असल्याचे निश्चित झाले. वारंवार होणाऱ्या प्रादुर्भावांमुळे एक गोष्ट स्पष्ट झाली आहे, की जेव्हा मान्सूनची परिस्थिती विषाणूच्या कीटक वाहकांसाठी अनुकूल असते, तेव्हा चंदीपुराचा प्रादुर्भाव वेगाने परत येऊ शकतो. शिवाय, आजाराचा झपाट्याने प्रसार होत असल्यामुळे, धोक्याची चिन्हे लवकर ओळखणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. ते करणे एक कठीण कामही असते.
CHANDIPURA VIRUS OUTBREAK DEEPENS IN GUJARAT !!! At least 22 children have died in Gujarat amid a serious Chandipura virus outbreak this monsoon. The state has recorded 184 suspected Acute Encephalitis Syndrome cases, of which 35 have tested positive for Chandipura virus. 7… pic.twitter.com/wAe17dNQPz — Ravi Prakash Official (@raviprakash_rtv) August 4, 2026
सध्या चंदीपुरासाठी कोणतीही मान्यताप्राप्त लस किंवा विशिष्ट विषाणूरोधक उपचार उपलब्ध नाही. उपचार मुख्यत्वे आधारात्मक स्वरूपाचे असतात, म्हणजेच रुग्णाची रोगप्रतिकारशक्ती संसर्गाशी लढत असताना डॉक्टर लक्षणे नियंत्रित करण्यावर आणि महत्त्वाची कार्ये स्थिर ठेवण्यावर लक्ष केंद्रित करतात. लवकर निदान आणि रुग्णालयातील सघन उपचारामुळे जगण्याची शक्यता वाढू शकते. यातील एक दिलासादायक बाब म्हणजे, चांदीपुरा विषाणू एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे पसरत नाही. २०२४ च्या साथीच्या वेळी जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) अहवाल दिला होता की, मानवाकडून मानवाकडे होणारा कोणताही प्रसार आढळून आलेला नाही.
