India-Iran Relations: युद्धजन्य परिस्थितीत भारताची मोठी मुत्सद्देगिरी; एस. जयशंकर आणि इराणच्या परराष्ट्र मंत्र्यांमध्ये खलबतं

India-Iran Relations: भारताचे परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर यांनी इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराक्ची यांच्याशी द्विपक्षीय चर्चांची आणखी एक फेरी पार पाडली आहे. या संवादादरम्यान दोन्ही नेत्यांनी भारत-इराण संबंधांसह ‘ब्रिक्स’ (BRICS) समूहाशी संबंधित महत्त्वाच्या विषयांवर सविस्तर चर्चा केली. डॉ. जयशंकर यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘X’ वर या संवादाची माहिती देताना उभय देशांमधील सातत्यपूर्ण संपर्कावर भर दिला आहे.

पश्चिम आशियातील तणाव आणि सागरी सुरक्षा
ही चर्चा अशा वेळी पार पडली आहे जेव्हा पश्चिम आशियामध्ये अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील संघर्षामुळे परिस्थिती अत्यंत स्फोटक बनली आहे. फेब्रुवारी 2026 पासून सुरू झालेल्या या लष्करी कारवाईमुळे प्रादेशिक सुरक्षेचा प्रश्न गंभीर झाला असून ‘हॉर्मुझची सामुद्रधुनी’ (Strait of Hormuz) या जगातील सर्वात महत्त्वाच्या सागरी मार्गावर धोके वाढले आहेत. जगातील एकूण तेल व्यापारापैकी सुमारे 20 टक्के व्यापार याच मार्गावरून होतो, जो भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी धोरणात्मकदृष्ट्या अत्यंत संवेदनशील आहे.

चर्चेच्या मागील फेऱ्यांचा आढावा
गेल्या काही दिवसांतील जयशंकर आणि अराक्ची यांच्यातील हा चौथा मोठा संवाद ठरला आहे. यापूर्वी 28 फेब्रुवारी, 5 मार्च आणि 10 मार्च रोजी झालेल्या चर्चांमध्ये प्रामुख्याने भारतीय जहाजे व टँकर्सची सुरक्षित वाहतूक सुनिश्चित करण्यावर भर देण्यात आला होता. इराणने या संवादांदरम्यान आपला ‘स्वसंरक्षणाचा नैसर्गिक अधिकार’ ठामपणे मांडला असून, प्रादेशिक स्थिरता प्रस्थापित करण्यासाठी ‘ब्रिक्स’ सारख्या बहुपक्षीय मंचांच्या सहकार्यावर भर दिला आहे.

हेही वाचा – US – Iran War: आखाती देशातील युद्धामुळे भारतावर डेटा संकट? होमुझ तणाव वाढल्यास इंटरनेट कोलमडण्याची शक्यता

जागतिक अर्थव्यवस्था आणि भारताची भूमिका
पश्चिम आशियातील या संकटामुळे जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या किमती वाढत असून सागरी वाहतुकीचे मार्ग विस्कळीत होण्याचे भीती निर्माण झाली आहे. भारताने या गुंतागुंतीच्या परिस्थितीत अत्यंत संतुलित भूमिका घेतली आहे. इराणशी असलेले ऐतिहासिक संबंध, ‘चाबहार बंदर’ प्रकल्प आणि ऊर्जा व्यापाराची गरज जपतानाच भारताने इस्रायलशी असलेली आपली धोरणात्मक भागीदारीही कायम राखली आहे. दोन्ही देशांमधील हा उच्चस्तरीय संवाद प्रादेशिक शांतता आणि संपर्क व्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.