Madhav Gadgil Passes Away: निसर्ग जोपासण्याचा ‘मंत्र’ देणारा ऋषी हरपला! डॉ. माधव गाडगीळ यांच्या निधनाने पर्यावरण क्षेत्राची मोठी हानी
पुणे: भारताच्या पर्यावरण चळवळीला केवळ दिशाच नाही, तर विज्ञानाचा भक्कम आधार देणारे ऋषितुल्य व्यक्तिमत्त्व, ज्येष्ठ पर्यावरणतज्ज्ञ डॉ. माधव गाडगीळ (वय 83) यांचे बुधवारी रात्री पुण्यात निधन झाले. गेल्या काही दिवसांपासून ते आजारपणाशी झुंज देत होते. पुण्यातील डॉ. शिरीष प्रयाग हॉस्पिटलमध्ये 7 जानेवारी रोजी रात्री 11 वाजता त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनाने जागतिक स्तरावरील एक अत्यंत अभ्यासू, परखड आणि लोकाभिमुख वैज्ञानिक व्यक्तिमत्त्व हरपल्याची भावना व्यक्त होत आहे.
डॉ. गाडगीळ यांचे नाव घेताच डोळ्यांसमोर येतो तो पश्चिम घाटाचा अथांग निसर्ग. 2011 मध्ये त्यांनी सादर केलेला ‘गाडगीळ समितीचा अहवाल’ हा भारताच्या पर्यावरणीय इतिहासातील सर्वात महत्त्वाचा दस्तावेज मानला जातो. पश्चिम घाटातील जैवविविधता जपण्यासाठी त्यांनी दिलेला लढा आणि विकासाच्या नावाखाली होणाऱ्या विनाशाबद्दल दिलेला स्पष्ट इशारा आजही तितकाच जिवंत आहे. अलिकडच्या काळात घडणाऱ्या नैसर्गिक आपत्तींच्या पार्श्वभूमीवर, गाडगीळ यांनी मांडलेले विचार किती द्रष्टे होते, याची प्रचिती जगाला वारंवार येत आहे.
हार्वर्ड विद्यापीठात अध्यापन करण्यापासून ते भारत सरकारच्या उच्च पदस्थ समित्यांमध्ये धोरणे आखण्यापर्यंत त्यांचा प्रवास उल्लेखनीय होता. मात्र, इतक्या मोठ्या उंचीवर असूनही त्यांनी स्वतःला नेहमीच “सामान्य शास्त्रज्ञ” मानले. निसर्ग संरक्षण हे केवळ सरकारी कागदपत्रात असून चालणार नाही, तर त्यात स्थानिक लोकांचा सहभाग हवा, हा त्यांचा ठाम आग्रह असायचा. लोकांच्या अधिकारांसाठी आणि निसर्गाच्या सुरक्षिततेसाठी त्यांनी कधीही सत्तेपुढे झुकण्याचे मान्य केले नाही.
डॉ. गाडगीळ यांच्या कार्याची दखल संयुक्त राष्ट्र संघानेही घेतली होती. 2024 मध्ये त्यांना ‘चॅम्पियन्स ऑफ द अर्थ’ या पर्यावरणातील सर्वोच्च पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. वैज्ञानिक शिस्त आणि सर्वसामान्य माणसाचा विकास यांचा समतोल कसा साधावा, याचे मूर्तिमंत उदाहरण म्हणजे माधव गाडगीळ. केवळ पुस्तकी विज्ञान न मांडता, जमिनीवर उतरून काम करण्याच्या त्यांच्या वृत्तीमुळेच ते जगभरातील पर्यावरणप्रेमींचे प्रेरणास्थान बनले.
डॉ. गाडगीळ यांचे पार्थिव अंतिम दर्शनासाठी त्यांच्या ‘ए-18, स्प्रिंग फ्लॉवर अपार्टमेंट, पंचवटी, पाषाण’ या निवासस्थानी ठेवण्यात आले आहे. त्यांच्या निधनाचे वृत्त समजताच पर्यावरण, विज्ञान आणि सामाजिक क्षेत्रातील मान्यवरांनी हळहळ व्यक्त केली आहे. आज, 8 जानेवारी रोजी दुपारी चार वाजता वैकुंठ स्मशानभूमीत त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत. त्यांच्या निधनाने पर्यावरण संवर्धनाच्या चळवळीतील एका सुवर्णकाळाचा अंत झाला असून, निसर्गाचा एक निष्ठावान पहारेकरी काळाच्या पडद्याआड गेला आहे.
जय महाराष्ट्र न्यूजवर ताज्या बातम्या आणि ब्रेकिंग न्यूज वाचा. अधिक माहितीसाठी भारताच्या बातम्या ब्राउझ करा.