Vidhan Sabha Election 2026: निवडणुकीचा निकाल कसा ठरतो? मतमोजणीपासून विजयाच्या प्रमाणपत्रापर्यंत; वाचा EVM मधील प्रत्येक मताची मोजणी प्रक्रिया
आसाम: पाच राज्यांच्या विधानसभा निवडणुकांचा रणसंग्राम आता अंतिम टप्प्यात पोहोचला असून आज निकालाचा 'मंगळवार' उजाडला आहे. एप्रिल महिन्यातील धडाकेबाज प्रचार आणि विक्रमी मतदानानंतर, आज केवळ काही तासांतच पाचही राज्यांच्या सत्तेची चावी कोणाकडे असेल, हे स्पष्ट होईल. या पार्श्वभूमीवर, केवळ राजकीय नेत्यांचीच नव्हे, तर सर्वसामान्यांचीही उत्सुकता शिगेला पोहोचली आहे. निवडणूक आयोगाने यासाठी कडेकोट बंदोबस्त केला असून, मतमोजणी केंद्रावर ईव्हीएम मशीनच्या सुरक्षिततेसाठी निमलष्करी दलाच्या तुकड्या तैनात केल्या आहेत. मात्र, केवळ बटण दाबल्यानंतर निकाल येतो असे नाही, तर त्यामागे आयोगाची एक अत्यंत सुव्यवस्थित आणि पारदर्शक प्रक्रिया असते.
मतमोजणीची सुरुवात नेमकी कशी होते?
प्रक्रियेनुसार, मतमोजणीच्या दिवशी सकाळी आठ वाजता सर्वप्रथम 'पोस्टल बॅलेट' म्हणजेच टपाली मतपत्रिकांची मोजणी केली जाते. यामध्ये प्रामुख्याने लष्करी जवान, अत्यावश्यक सेवेतील कर्मचारी आणि निवडणुकीच्या कामावर असलेले अधिकारी यांच्या मतांचा समावेश असतो. जरी सुरुवातीचे कल हे पोस्टल बॅलेटवर आधारित असले, तरी निकालाचे खरे पारडे ईव्हीएम मशीन उघडल्यानंतरच फिरू लागते. त्यानंतर साधारणपणे साडेआठच्या सुमारास कंट्रोल युनिटमधील मते मोजण्यास सुरुवात होते, ज्याला आपण 'राऊंड वाईज' निकाल म्हणतो.
केंद्रावरील सुरक्षा आणि टेबलांचे नियोजन
प्रत्येक विधानसभा मतदारसंघासाठी स्वतंत्र मतमोजणी केंद्र असते, जिथे एका हॉलमध्ये साधारणपणे 14 टेबलांची व्यवस्था केली जाते. प्रत्येक टेबलवर एक 'काउंटिंग सुपरवाइजर', सहाय्यक आणि एक 'मायक्रो ऑब्झर्वर' तैनात असतो. विशेष म्हणजे, प्रत्येक राजकीय पक्षाचा एक प्रतिनिधी (एजंट) प्रत्येक टेबलवर उपस्थित असतो, जेणेकरून प्रक्रियेत पारदर्शकता राहील. स्ट्राँग रूमची सील काढण्यापासून ते प्रत्येक फेरीचा निकाल जाहीर करण्यापर्यंत सर्व काही उमेदवारांच्या प्रतिनिधींच्या उपस्थितीतच पार पाडले जाते.
व्हीव्हीपॅट (VVPAT) आणि संभ्रम निवारण
निवडणूक प्रक्रियेवर संशय घेणाऱ्यांसाठी 'व्हीव्हीपॅट' ही एक महत्त्वाची पडताळणी यंत्रणा आहे. ईव्हीएममधील मतांची मोजणी पूर्ण झाल्यानंतर, निवडणूक आयोगाच्या नियमानुसार प्रत्येक विधानसभा क्षेत्रातील कोणत्याही 5 मतदान केंद्रांच्या व्हीव्हीपॅट चिठ्ठ्यांची मोजणी ईव्हीएममधील मतांशी जुळवून पाहिली जाते. यामध्ये तफावत आढळल्यास आयोगाच्या विशेष नियमावलीनुसार कारवाई केली जाते. ही प्रक्रिया मतमोजणीच्या सर्वात शेवटी पार पडते, ज्यामुळे निकालाची अचूकता 100 टक्के सुनिश्चित केली जाते.
जर दोन उमेदवारांना समान मते मिळाली तर?
कधीकधी निवडणुकीत 'टाय' म्हणजेच दोन उमेदवारांना अगदी समान मते मिळण्याची दुर्मिळ स्थिती निर्माण होते. अशा वेळी पुन्हा मतदान न घेता, 'लॉटरी' किंवा 'ड्रॉ'च्या माध्यमातून विजेता ठरवला जातो. रिटर्निंग ऑफिसरच्या देखरेखीखाली चिठ्ठी टाकली जाते आणि ज्या उमेदवाराच्या नावाची चिठ्ठी निघते, त्याला विजयी घोषित केले जाते. ही प्रक्रिया पूर्णपणे कायदेशीर असून सर्वोच्च पारदर्शकतेने पार पाडली जाते.
विजेत्याची अधिकृत घोषणा आणि प्रमाणपत्र
जेव्हा सर्व राऊंडची मोजणी पूर्ण होते आणि सर्व आक्षेप निकाली काढले जातात, तेव्हाच रिटर्निंग ऑफिसर अधिकृतपणे विजयाची घोषणा करतात. विजयी उमेदवाराला तात्काळ 'फॉर्म 21 सी ' अंतर्गत निवडीचे प्रमाणपत्र (Certificate of Election) प्रदान केले जाते. निकाल लागण्यापूर्वी जर एखाद्या उमेदवाराने पुनर्मोजणीची (Recounting) मागणी केली, तर निवडणूक अधिकारी पुराव्यांच्या आधारे त्यावर निर्णय घेतात. एकूणच, ही संपूर्ण प्रक्रिया लोकशाहीच्या पवित्रतेचे रक्षण करणारी असून ती जगातील सर्वात मोठी आणि यशस्वी निवडणूक व्यवस्था मानली जाते.
जय महाराष्ट्र न्यूजवर ताज्या बातम्या आणि ब्रेकिंग न्यूज वाचा. अधिक माहितीसाठी भारताच्या बातम्या ब्राउझ करा.