‘अवनी’च्या शिकारीने प्रश्न सुटला का?

यवतमाळ मधील T1 वाघिणीचा दहशत पांढरकवडा आणि राळेगावच्या 22 गावांमध्ये होती, ही दहशत इतकी भयंकर होती की शाळेत मुलांना पाठवायला पालक घाबरतात, पाणी भरण्याला जाताना घोळक्याने जायच्या असे अनेक उदाहरण हा दहशतीचे देता येईल याचे वृत्तांकन करताना हे सगळं मी अनुभवलं पण तरी एक प्रश्न मला कायम राहिला, जर वाघीण नरभक्षक होती तर 18 पेक्षा अधिक महिने ती 13 जणांची शिकार करून न खाता निघून जात असेल तर मग ती नरभक्षक कशी?

एक वाघाच्या जेवणाचा विचार केला तर आठवड्याभरात 15 ते 20 किलो मांस तो साधारणपणे खात असेल त्यातही त्याला माणसाच्या रक्ताची चव लागली तर जंगलातील शिकारीपेक्षा तो मानवाच्या शिकारीला हापापतो, मग असं असताना 18 महिन्यांत केवळ 13 लोकांचीच शिकार होते, हे न समजण्यासारख होतं. विशेष म्हणजे यातील अनेक शिकार तिने जंगलातच केल्या. म्हणजे मानवी अतिक्रमण अतिशय सुलभतेने आणि बिनधास्तपणे तिच्या क्षेत्रात होत होते.

या सगळ्या मोहिमेला मी जवळून पाहिलं. 2 दिवस तिथे राहून याचं रिपोर्टिंग केलं. हे सगळं पाहत असताना मला ही मोहीम फार गांभीर्याने सुरू आहे असं जाणवलं नाही. वाघिणीला जेरबंद करायचं की ठार करायचं या प्रश्नाचं उत्तर न्यायालयाने दिल्यानंतर ही दबक्या स्वरात वाघिणीला ठारच केलं जाईल अशीच चर्चा जास्त होती. तरीही 47 दिवस चाललेल्या मोहिमेचा शेवट वाघिणीला ठार करून होईल असं वाटलं नव्हतं.

ज्या पद्धतीने अत्याधुनिक आणि पारंपरिक साधन समुग्रीचा उपयोग या मोहिमेत होत होता त्यावरून तरी स्वाभाविकपणे वाघिणीला आणि तिच्या बछड्यांना जेरबंद करून प्राणिसंग्रहालयात हलवण्यात येईल असं वाटत होतं. असं असताना रात्री एक फोन आला आणि T1 ठार झाल्याचं कळलं आणि धक्काच बसला.

जर T1 ला ठार करून हा प्रश्न सुटणार असता तर याच स्वागत झालं असतं. मात्र हा प्रश्न दिवसेंदिवस अधिक चिघळणार आहे, आणि याला वाघ जवाबदार आहे की मानव या प्रश्नाचं उत्तर पुन्हा अनुत्तरीत राहणार आहे. वाघ वाचवण्याची मोहीम राबवणारे सरकार जर राजकीय लालसेने त्याच वाघाच्या जीवावर उठणार असेल तर मग वाघिणीला पण न्यायालयात बाजू मांडण्याची संधी या लोकशाहीने देणे आवश्यक आहे.

अवनीच्या मृत्यूनंतर बछड्यांचा प्रश्न आता अधिक गंभीर होणार आहे. T2 वाघबरोबरच जंगलातील इतर प्राणी आणि मानव यांचा धोका त्या लहानग्या जीवांना आहे. वनविभागाचा भरवसा नसल्याचा समज सामान्य नागरिकांमध्ये आहे. ‘जय’ सोबत जे झालं ते यांच्या सोबत घडलं तर नावीन्य नाही, उद्या बछडे सापडले नाही, तर तो दोष वन विभाग किंवा सरकार चा नसेल का?

T1 च्या निमित्ताने जंगलातील अतिक्रमन आणि वन्यप्राणी आणि मानव यांच्यातील संघर्ष पुन्हा एकदा समोर आला, पण या प्रश्नाला आजच गांभीर्याने घेणं आवश्यक आहे नाही तर वाघ आणि जंगल हे पुढच्या पिढीला दिसणार की नाही, याचा विचार करावाच लागेल.