Internet शिवायही होणार UPI पेमेंट! NPCI च्या नव्या फीचरमुळे डिजिटल व्यवहारात मोठी क्रांती

भारतात डिजिटल पेमेंटमध्ये क्रांती घडवणाऱ्या UPI प्रणालीमध्ये आणखी एक मोठा बदल होण्याची शक्यता आहे. लवकरच इंटरनेट नसतानाही UPI द्वारे पेमेंट करता येणार असल्याने डिजिटल व्यवहार अधिक सोपे आणि वेगवान होणार आहेत. यासाठी नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) नव्या तंत्रज्ञानावर काम करत असून, विशेषतः नेटवर्क नसलेल्या ठिकाणीही व्यवहार करता यावेत, हा त्यामागचा उद्देश आहे.

सध्या UPI व्यवहारासाठी इंटरनेट आवश्यक असते. त्यामुळे नेटवर्क नसल्यास किंवा इंटरनेटमध्ये अडथळा आल्यास पेमेंट अयशस्वी होण्याच्या घटना घडतात. मात्र, नव्या सुविधेमुळे ही अडचण मोठ्या प्रमाणात दूर होऊ शकते. विशेषतः विमानप्रवास, भूमिगत मेट्रो स्थानके किंवा नेटवर्क कमी असलेल्या भागांमध्ये याचा मोठा फायदा होण्याची अपेक्षा आहे.

या नव्या प्रणालीमध्ये Near Field Communication (NFC) तंत्रज्ञानाचा वापर केला जाणार आहे. त्यामुळे QR कोड स्कॅन करण्याची गरज भासणार नाही. NFC सपोर्ट असलेला स्मार्टफोन POS मशीनजवळ टॅप करताच व्यवहार पूर्ण होऊ शकतो. विशेष म्हणजे या प्रक्रियेदरम्यान ग्राहकाच्या फोनमध्ये किंवा व्यापाऱ्याच्या मशीनमध्ये इंटरनेट कनेक्शन असणे आवश्यक नसणार आहे.

सुरुवातीच्या टप्प्यात या सुविधेद्वारे एका व्यवहारात २,००० रुपयांपर्यंत पेमेंट करता येणार असल्याची माहिती समोर आली आहे. यासाठी वापरकर्त्यांना इंटरनेट उपलब्ध असताना आधी UPI Lite Wallet मध्ये रक्कम जमा करावी लागेल. त्यानंतर त्याच शिल्लक रकमेतून ऑफलाइन व्यवहार करता येतील. काही व्यवहारांमध्ये वारंवार UPI PIN टाकण्याची गरजही कमी होऊ शकते.

या सुविधेचा सर्वाधिक लाभ विमान आणि भूमिगत मेट्रोमधील प्रवाशांना होण्याची शक्यता आहे. अनेकदा अशा ठिकाणी इंटरनेट उपलब्ध नसल्यामुळे डिजिटल पेमेंट करणे शक्य होत नाही. नवीन तंत्रज्ञानामुळे अशा परिस्थितीतही अन्नपदार्थ खरेदी, तिकीट किंवा इतर सेवांसाठी सहज UPI पेमेंट करता येईल.

मात्र, ही सुविधा वापरण्यासाठी ग्राहकाचा स्मार्टफोन NFC सपोर्ट असलेला असणे आवश्यक आहे. त्याचबरोबर व्यापाऱ्यांकडे असलेले POS टर्मिनलही या नव्या तंत्रज्ञानासाठी प्रमाणित असावे लागणार आहे. यासाठी NPCI लवकरच अशा टर्मिनल्सचे प्रमाणन सुरू करण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर विविध बँका आणि UPI अॅप्सही आपल्या प्लॅटफॉर्मवर हे फीचर उपलब्ध करून देतील.

सध्या ही सुविधा विकासाच्या टप्प्यात असून सर्वसामान्यांसाठी अद्याप उपलब्ध नाही. NPCI ने अधिकृत लॉन्चची तारीख जाहीर केलेली नसली तरी या तंत्रज्ञानावर वेगाने काम सुरू असल्याचे सांगितले जात आहे. भविष्यात ही सेवा टप्प्याटप्प्याने सुरू होण्याची शक्यता आहे.

ही सुविधा सुरू झाल्यानंतर इंटरनेट नसतानाही सुरक्षित आणि जलद डिजिटल व्यवहार शक्य होतील. त्यामुळे UPI वापरण्याचा अनुभव अधिक सोयीस्कर होईल आणि देशातील डिजिटल पेमेंट प्रणाली आणखी सक्षम बनण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.