Ratnakar Mahajan Passes Away: ज्येष्ठ काँग्रेस नेते रत्नाकर महाजन काळाच्या पडद्याआड; पुण्यात घेतला अखेरचा श्वास

पुणे : काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते, माजी प्रवक्ते आणि समाजवादी विचारवंत डॉ. रत्नाकर महाजन यांचे शनिवारी पुण्यात निधन झाले. ते ८० वर्षांचे होते. गेल्या काही दिवसांपासून त्यांची प्रकृती खालावली होती. पुण्यातील राहत्या घरी त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. त्यांच्या निधनामुळे महाराष्ट्राच्या राजकीय आणि सामाजिक क्षेत्रात शोक व्यक्त केला जात आहे.

रत्नाकर महाजन यांची ओळख केवळ काँग्रेसचे नेते म्हणून नव्हे, तर अभ्यासू राजकीय विश्लेषक आणि वैचारिक भूमिका मांडणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणून होती. सार्वजनिक जीवनात त्यांनी दीर्घकाळ काम केले. राजकारणातील विविध विषयांवर अभ्यासपूर्ण मत मांडण्याची त्यांची स्वतंत्र शैली होती. त्यामुळे राजकीय वर्तुळात त्यांचा एक वेगळा प्रभाव निर्माण झाला होता.

डॉ. महाजन यांनी वैद्यकीय शिक्षण घेतले होते. मात्र, सामाजिक आणि राजकीय प्रश्नांबाबतची त्यांची आस्था त्यांना सामाजिक क्षेत्राकडे घेऊन गेली. समाजवादी विचारसरणीचा त्यांच्या जडणघडणीवर मोठा प्रभाव होता. जयप्रकाश नारायण, डॉ. राम मनोहर लोहिया, एस. एम. जोशी, ना. ग. गोरे आणि ग. प्र. प्रधान यांसारख्या विचारवंतांच्या विचारांचा त्यांच्या सार्वजनिक जीवनावर प्रभाव राहिला. महात्मा गांधी आणि आगरकर यांच्या विचारांनाही त्यांनी महत्त्व दिले.

देशातील आणीबाणीच्या काळात महाजन यांनी सक्रिय भूमिका घेतली होती. त्या काळातील राजकीय परिस्थितीविरोधात आवाज उठवल्यामुळे त्यांना तुरुंगवासही भोगावा लागला. संघर्षाच्या या अनुभवामुळे त्यांच्या राजकीय विचारांना अधिक धार मिळाली. पुढील काळात सामाजिक क्षेत्रात काम करताना त्यांनी विविध जबाबदाऱ्या स्वीकारल्या.

राज्य नियोजन महामंडळाच्या अध्यक्षपदाची जबाबदारीही त्यांनी सांभाळली होती. तसेच लोकबोधिनी संस्थेशीही ते जोडले गेले होते. सामाजिक प्रश्न, राजकारण आणि सार्वजनिक धोरणे याबाबत त्यांचा सखोल अभ्यास होता.

काँग्रेसमध्ये काम करताना त्यांनी पक्षाचे प्रवक्ते म्हणूनही जबाबदारी पार पाडली. विशेषतः काँग्रेसला विरोधकांच्या टीकेला सामोरे जावे लागत असताना पक्षाची भूमिका जनतेसमोर मांडण्यात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांची भाषणशैली आक्रमक राजकारणापेक्षा तथ्य आणि मुद्द्यांवर आधारित असायची. त्यामुळे काँग्रेसची बाजू मांडताना त्यांचा संयमी आणि तर्कशुद्ध दृष्टिकोन अनेकदा चर्चेत राहिला.

राजकीय मतभेद असतानाही वैयक्तिक टीका किंवा अपशब्दांचा आधार न घेता विरोधकांसमोर आपली भूमिका मांडणे, हा त्यांच्या राजकीय शैलीचा महत्त्वाचा भाग होता. बदलत्या राजकीय वातावरणात त्यांचा हा दृष्टिकोन विशेषत्वाने जाणवत होता.

रत्नाकर महाजन यांच्या निधनाने काँग्रेसने एक अनुभवी आणि वैचारिक नेता गमावला आहे. महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि राजकीय क्षेत्रातही त्यांच्या जाण्याने मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. त्यांच्या पार्थिवावर शनिवारी पुण्यातील नवी पेठ येथील वैकुंठ स्मशानभूमीत अंत्यसंस्कार करण्यात येणार आहेत.