US India Trade Deal: अमेरिकेच्या एका निर्णयामुळे भारत अडचणीत; बांग्लादेशला मिळालेल्या खास सवलतीने व्यापाराचं गणित बदललं

US India Trade Deal: भारत आणि अमेरिका यांच्यात नुकतीच व्यापार करार (ट्रेड डील) अंतिम झाली असताना, दुसरीकडे अमेरिका-बांग्लादेश यांच्यात झालेल्या करारामुळे भारतासाठी चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. विशेषतः भारतीय कपडा आणि वस्त्रोद्योगाला या नव्या घडामोडीचा मोठा फटका बसण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत. कारण अमेरिकेने बांग्लादेशला दिलेली एक खास सवलत भारताच्या निर्यात स्पर्धेला आव्हान देणारी ठरू शकते.

भारत-अमेरिका व्यापार करारानंतर अमेरिकेतील बाजारपेठेत भारतीय वस्तूंना काही प्रमाणात स्थैर्य मिळेल, अशी अपेक्षा होती. भारतातून अमेरिकेत मासे उत्पादने, दागिने, हिरे, मसाले आणि विशेषतः कपड्यांची मोठ्या प्रमाणात निर्यात होते. मात्र, त्याचवेळी अमेरिका आणि बांग्लादेश यांच्यात झालेल्या नव्या ट्रेड डीलमधील तरतुदी भारताच्या कपडा उद्योगासाठी धोक्याची घंटा ठरत आहेत.

नव्या करारानुसार अमेरिकेने बांग्लादेशमधून येणाऱ्या वस्तूंवरील टॅरिफ १९ टक्के निश्चित केला आहे, तर भारतीय वस्तूंवर हा दर १८ टक्के आहे. वरवर पाहता भारताला किंचित फायदा असल्यासारखा वाटतो, पण खरी अडचण करारातील विशेष कलमामुळे निर्माण झाली आहे. या कलमानुसार, अमेरिकेतून आयात केलेल्या कापूस (कॉटन) आणि सिंथेटिक फायबरपासून बांग्लादेशात तयार होणाऱ्या काही रेडीमेड कपड्यांवर अमेरिकेत शून्य टॅरिफ लागू होणार आहे.

ही तरतूद बांग्लादेशच्या कपडा निर्यातीसाठी मोठी संधी ठरू शकते. बांग्लादेशच्या एकूण निर्यात उत्पन्नापैकी ८० टक्क्यांहून अधिक वाटा कपडा उद्योगाचा आहे. सुमारे ४० लाख लोक या क्षेत्रात कार्यरत असून, त्यात महिलांचे प्रमाण लक्षणीय आहे. देशाच्या जीडीपीमध्येही कपडा उद्योगाचा वाटा सुमारे १० टक्के आहे. त्यामुळे अमेरिकेच्या या सवलतीमुळे बांग्लादेशचा वस्त्रोद्योग अधिक स्पर्धात्मक होण्याची शक्यता आहे.

अमेरिकेची कपडा आणि वस्त्रोद्योग आयात बाजारपेठ सुमारे ११८ अब्ज डॉलर्सची आहे. या बाजारात भारताचीही मोठी उपस्थिती आहे. सध्या भारतातून अमेरिकेत सुमारे १०.५ अब्ज डॉलर्सची कपडा निर्यात होते. मात्र बांग्लादेशला मिळालेल्या शून्य टॅरिफच्या सवलतीमुळे अमेरिकन खरेदीदारांचा कल बांग्लादेशकडे वळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे, ज्याचा थेट परिणाम भारतीय निर्यातीवर होऊ शकतो.

दरम्यान, माजी अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी याआधी भारतावर रेसिप्रोकल टॅरिफच्या नावाखाली कठोर भूमिका घेतली होती. भारत रशियाकडून तेल खरेदी करत असल्याने, त्यातून मिळणारा पैसा युद्धासाठी वापरला जातो, असा दावा करत त्यांनी भारतीय वस्तूंवर अतिरिक्त टॅरिफ लावल्याचे सांगितले होते. त्या काळात भारतीय निर्यातीवर मोठा दबाव आला होता.

एकूणच, अमेरिका-बांग्लादेश व्यापार करारातील विशेष सवलतींमुळे भारतीय कपडा उद्योगासाठी आव्हानात्मक परिस्थिती निर्माण झाली आहे. भविष्यात भारत सरकार या मुद्द्यावर कोणती भूमिका घेते आणि उद्योगाला कशी मदत करते, याकडे आता सगळ्यांचे लक्ष लागले आहे.