El Nino 2026: ‘सुपर एल निनो’चा महाभयंकर धोका! 1,000 वर्षांतील सर्वात तीव्र हवामान बदलाची शक्यता; भारतावर काय परिणाम होणार?
नवी दिल्ली: जगभरात हवामान बदलाचा वेग वाढत असताना आता आणखी एक मोठा इशारा समोर आला आहे. वैज्ञानिकांच्या मते, यंदाच्या अखेरीस अत्यंत शक्तिशाली सुपर एल निनो निर्माण होण्याची शक्यता असून, त्याचे परिणाम केवळ प्रशांत महासागरापुरते मर्यादित राहणार नाहीत. भारतातील मान्सून, शेती आणि समुद्री जैवविविधतेवरही त्याचा मोठा प्रभाव पडू शकतो. एल निनो ही नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया असली तरी वाढत्या जागतिक तापमानामुळे तिची तीव्रता अधिक वाढत असल्याचे संशोधनातून स्पष्ट होत आहे. त्यामुळे भारतासारख्या मान्सूनवर अवलंबून असलेल्या देशांसाठी हा विषय चिंतेचा ठरत आहे.
भारतासाठी धोका का महत्त्वाचा?
भारतीय अर्थव्यवस्थेचा मोठा भाग शेतीवर आधारित आहे आणि शेतीसाठी वेळेवर व पुरेसा पाऊस अत्यंत आवश्यक असतो. एल निनो सक्रिय झाल्यास मान्सून कमकुवत होण्याची शक्यता वाढते. परिणामी भात, मका, सोयाबीन यांसारख्या खरीप पिकांवर परिणाम होऊ शकतो. त्यानंतर रब्बी हंगामासाठी आवश्यक असलेल्या जमिनीतील ओलाव्यावरही त्याचा परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. याशिवाय देशातील काही भागांत कमी पावसामुळे दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होऊ शकते, तर इतर भागांत अतिवृष्टी आणि पूराचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे शेती, पाणी व्यवस्थापन आणि अन्नसुरक्षेसाठी आव्हाने निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
प्रवाळ भित्तींवर संकट
समुद्रातील प्रवाळ भित्ती समुद्री जीवसृष्टीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जातात. या भित्तींमध्ये असंख्य मासे आणि इतर समुद्री जीवांचे अधिवास असतात. मात्र समुद्राचे तापमान दीर्घकाळ वाढल्यास प्रवाळांमधील सूक्ष्म शैवाल नष्ट होतात आणि प्रवाळांचा रंग पांढरा पडतो. या प्रक्रियेला कोरल ब्लिचिंग असे म्हणतात. वारंवार ब्लिचिंग झाल्यास प्रवाळ कमकुवत होतात आणि अखेरीस त्यांचा नाश होण्याचा धोका वाढतो. आधीच वाढत्या तापमानामुळे दबावाखाली असलेल्या प्रवाळ परिसंस्थांना सुपर एल निनोचा आणखी मोठा फटका बसू शकतो.
1000 वर्षांच्या नोंदींमधून मिळाले संकेत
शास्त्रज्ञांनी गॅलापागोस बेटांमधील प्राचीन प्रवाळांच्या सांगाड्यांचा अभ्यास करून मागील हजार वर्षांतील हवामानाचा मागोवा घेतला. या संशोधनातून गेल्या शतकात तीव्र एल निनोच्या घटना पूर्वीपेक्षा अधिक वेळा घडल्याचे दिसून आले आहे. तज्ज्ञांच्या मते, औद्योगिक युगानंतर वाढलेल्या हरितगृह वायूंच्या उत्सर्जनामुळे पृथ्वीचे तापमान वाढले असून त्यामुळे भविष्यात शक्तिशाली एल निनो अधिक वारंवार अनुभवायला मिळू शकतो.
पुढील काळात काय अपेक्षित?
हवामान मॉडेल्सनुसार, या शतकात सुपर एल निनोच्या घटना अधिक तीव्र आणि वारंवार होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे हवामानातील अनिश्चितता वाढू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, हवामान बदलावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी कार्बन उत्सर्जन कमी करणे आणि नैसर्गिक परिसंस्थांचे संरक्षण करणे ही काळाची गरज बनली आहे.
जय महाराष्ट्र न्यूजवर ताज्या बातम्या आणि ब्रेकिंग न्यूज वाचा. अधिक माहितीसाठी भारताच्या बातम्या ब्राउझ करा.