इथे लहान मुलांच्या ‘डायपर्स’पेक्षा वृद्धांच्या ‘डायपर्स’ची विक्री जास्त; 100 वर्षांहून जास्त जगणाऱ्या ‘या’ देशात ज्येष्ठांची संख्या एक लाख पार, अहवालातून समोर

आरोग्य मंत्रालयाच्या आकडेवारीनुसार, जपानमध्ये 100 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वयाच्या लोकांची संख्या पहिल्यांदाच 1,00,000 च्या वर गेली आहे. आकडेवारीवरून असे दिसून येते की, जपानमध्ये सध्या 1,07,677 व्यक्तींचे वय 100 वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त आहे. ही संख्या जगात सर्वाधिक असून त्यापैकी 88 टक्के महिला आहेत. यामध्ये क्योटो शहरातील 114 वर्षीय किशिमोटो फुयो या सर्वात वृद्ध महिला आहेत. तर कुमामोटो येथील 112 वर्षीय काटो हिकारू हे सर्वात वृद्ध पुरुष आहेत. वैद्यकीय क्षेत्र आणि तंत्रज्ञानातील प्रगतीचा उल्लेख करत, आरोग्य मंत्री केनिचिरो उएनो यांनी आनंद व्यक्त केला की, "इतके लोक दीर्घ, निरोगी आणि सक्रिय आयुष्य जगत आहेत."

मात्र, त्याच वेळी केनिचिरो यांनी देशासमोरील शाश्वत सामाजिक सुरक्षा व्यवस्था टिकवून ठेवण्याच्या आव्हानाबद्दलही सावध केले. जपानी लोकांच्या दीर्घायुष्यामागे सकस आहार आणि सक्रिय जीवनशैली यांसारखे अनेक घटक कारणीभूत असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. या द्वीपराष्ट्राच्या आहारपद्धतीत प्रामुख्याने मासे, भाज्या आणि तांदूळ यांचा समावेश असतो. तसेच पाश्चात्य आहाराच्या तुलनेत यात 'सॅच्युरेटेड फॅट'चे (संतृप्त चरबीचे) प्रमाण कमी असते. येथील वृद्ध लोक नियमितपणे चालणे, सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर करणे, सायकल चालवणे आणि स्ट्रेचिंग (शरीर ताणण्याचे व्यायाम) करणे यांसारख्या गोष्टी करतात.

हेही वाचा : Gold Rate: सोने-चांदीच्या दरांनी गाठला उच्चांक! मुंबई-पुण्यातील सोन्याचे दर किती रुपयांनी महागले?

जपानमध्ये वृद्ध लोकसंख्येचे प्रमाण अनेक वर्षांपासून वाढत आहे. गेल्या एका दशकाहून अधिक काळापासून तिथे लहान मुलांच्या डायपर्सपेक्षा प्रौढांच्या डायपर्सची विक्री अधिक होत आहे. कंपन्यांनी वृद्ध लोकांसाठी नवीन उत्पादनेही विकसित केली आहेत. यामध्ये शरीराच्या विविध भागांच्या हालचालीस मदत करणारे 'पॉवर्ड एक्सोस्केलेटन' आणि आपोआप फोकस जुळवून घेणाऱ्या चष्म्यांचा समावेश आहे. लोकसंख्येचे सातत्य टिकवून ठेवण्यासाठी, प्रत्येक महिलेने सरासरी 2.1 मुलांना जन्म देणे आवश्यक असते. गेल्या वर्षी जपानचा एकूण प्रजनन दर 1.14 या नीचांकी पातळीवर घसरला.

'नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ पॉप्युलेशन अँड सोशल सिक्युरिटी रिसर्च'च्या आकडेवारीनुसार, 2070 पर्यंत जपानची एकूण लोकसंख्या 8 कोटी 70 लाखांपर्यंत (87 दशलक्ष) खाली येण्याचा अंदाज आहे. 2008 मधील 12 कोटी 80 लाख (128 दशलक्ष) या उच्चांकी संख्येच्या तुलनेत ही 30 टक्क्यांची घट असेल. सध्या 65 वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाचे नागरिक एकूण लोकसंख्येच्या सुमारे 30 टक्के आहेत आणि 2070 पर्यंत हे प्रमाण जवळपास 40 टक्क्यांपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. 

जपानमधील 47 पैकी 45 प्रांतांमध्ये (prefectures) लोकसंख्या घटली असून, ही घट वेगाने होत आहे. तरुणांना अधिक मुले जन्माला घालण्यासाठी प्रोत्साहित करण्याच्या उद्देशाने सरकारने राबवलेले अनेक कार्यक्रम आणि अनुदाने यांचा जन्मदरावर सकारात्मक परिणाम होताना दिसत नाही. तज्ञांच्या मते, यामागील कारणे गुंतागुंतीची असून, त्यात कमी विवाह दर, नोकरी करणाऱ्या महिलांची वाढती संख्या आणि मुलांच्या संगोपनाचा वाढलेला खर्च यांचा समावेश आहे.

हेही वाचा : Gauri Avahan 2026: गौरी आवाहन, गौरी पूजन म्हणजे काय? शुभ मुहूर्त, पूजेची विधी आणि गौरीचा नैवेद्य जाणून घ्या..

मागील काही वर्षांत स्थलांतर वाढले असले तरी, परदेशी लोकसंख्येचे प्रमाण केवळ 3 टक्के आहे आणि अधिक लोकांना स्वीकारण्याला विरोध वाढला आहे. 1963 मध्ये जपानने जेव्हा 100 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वय असलेल्या व्यक्तींचे सर्वेक्षण सुरू केले, तेव्हा अशा व्यक्तींची संख्या 153 होती. 1981 मध्ये ही संख्या 1000 वर पोहोचली आणि 1998 पर्यंत ती 10,000 झाली. ही अद्ययावत आकडेवारी जपानच्या 'वृद्धांप्रती आदर' (Respect for the Aged) या वार्षिक सार्वजनिक सुट्टीच्या पार्श्वभूमीवर जाहीर करण्यात आली. या दिवशी सरकार 100 वर्षे पूर्ण करणाऱ्या व्यक्तींचा वैयक्तिक पत्र आणि 'साके' (sake) पिण्याचा पारंपरिक पेला देऊन सन्मान करते.

जागतिक स्तरावर 100 वर्षे पूर्ण केलेल्या व्यक्तींच्या संख्येच्या अचूकतेबद्दल यापूर्वीच्या अभ्यासांतून शंका उपस्थित करण्यात आली आहे. माहितीमधील त्रुटी, अविश्वसनीय सरकारी नोंदी आणि जन्माचे दाखले उपलब्ध नसणे यांमुळे ही आकडेवारी फुगवून सांगितली जाण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. 2010 मध्ये जपानमधील कौटुंबिक नोंदींच्या सरकारी तपासणीत असे आढळून आले की, 100 वर्षे किंवा त्याहून अधिक वय असलेल्या म्हणून नोंदवलेल्या 2,30,000 हून अधिक व्यक्तींचा कोणताही मागमूस लागत नव्हता. त्यातील काही व्यक्तींचा मृत्यू होऊन अनेक दशके उलटली होती. नोंदी ठेवण्यातील त्रुटी आणि पेन्शनचा लाभ घेण्यासाठी काही कुटुंबांनी आपल्या वृद्ध नातेवाईकांच्या मृत्यूची बातमी लपवून ठेवल्याची शक्यता, ही या चुकीच्या आकडेवारीची कारणे मानली गेली.